Akış diyagramı sembolleri ve anlamları

Akış diyagramı sembolleri nereden gelir?

Bu şekiller 1960'larda bilgisayar programlarını belgelemek için ABD'de standartlaştırıldı (ANSI X3.5). Bugünkü uluslararası karşılığı 1985 tarihli ISO 5807 standardıdır. Ders kitaplarında, yazılım belgelerinde ve iş süreci çizimlerinde gördüğün akış diyagramı şekillerinin çoğu bu iki kaynaktan gelir.

Araçlar ve okullar arasında yine de küçük farklar var. Gecikme, birleştirme ve sayfa dışı bağlayıcı gibi bazı şekiller ISO 5807'de ayrı bir sembol olarak yer almaz; eski ANSI ve IBM çizim şablonlarından gelir, Visio gibi araçlarla yaygınlaşmıştır. Asıl önemli olan tutarlılık: bir diyagramda aynı anlam için hep aynı şekli kullan. Akış diyagramının ne olduğunu ve ne zaman işe yaradığını akış diyagramı nedir rehberinde anlattık.

Ders kitaplarındaki algoritma akış şeması sembolleri

Lise ve üniversitedeki algoritma derslerinde aynı şekiller biraz daha ayrıntılı kullanılır. Paralelkenar genel girdi/çıktı sembolüdür, ama bazı kaynaklar klavyeden girişi elle giriş, ekrana yazdırmayı ekran, yazıcı çıktısını belge sembolüyle ayrıca gösterir; döngüler için de altıgen (hazırlık) kullanılır. Ödev ya da sınav için çiziyorsan öğretmeninin kullandığı gösterimi izle.

19 akış diyagramı sembolü ve anlamları

Her satırda şeklin adı, anlamı ve flowdraft'ta nasıl çizileceği var. İlk beşi temel sembollerdir; geri kalanlar belge, veri ve elle yapılan işler gibi ayrıntıları gösterir.

• Başla / Bitir (Terminal)

  Akışın başladığı ve bittiği yeri gösterir. Oval ya da hap biçimindedir, içine “Başla” veya “Bitir” yazılır. Başlangıç tek olur; bitişleri de tek noktada toplamak okumayı kolaylaştırır.

  flowdraft’ta: Paletteki “Başla / Bitir” öğesi: hap biçimli başlangıç/bitiş şekli.

• İşlem

  Bir hesaplama, atama ya da eylem: “toplam = a + b”, “Faturayı oluştur”. Akış şemalarında en sık kullanılan şekildir, dikdörtgen çizilir.

  flowdraft’ta: “Adım” kartı. Eylemi başlığa, ayrıntıyı alt yazıya yaz.

• Karar

  Cevabı evet/hayır ya da doğru/yanlış olan bir soru; eşkenar dörtgen (baklava) biçimindedir. En az iki çıkışı olur ve her çıkış oku cevabıyla etiketlenir.

  flowdraft’ta: “Karar” öğesi. Soruyu “Soru” alanına, cevapları okların “Etiket” alanına yaz.

• Girdi / Çıktı (Giriş / Çıkış)

  Akışa giren veriyi (kullanıcıdan sayı okumak) ya da akıştan çıkan sonucu (ekrana yazdırmak) gösterir. Paralelkenar çizilir.

  flowdraft’ta: Paralelkenar yok: bir “Adım” kartının etiketini GİRDİ ya da ÇIKTI yap; ikon olarak PenLine (kalem) ya da Monitor (ekran) seç.

• Akış Çizgisi (Ok)

  Adımların hangi sırayla izlendiğini gösterir. Akış yukarıdan aşağıya ve soldan sağa okunur; ok başı yönü netleştirir.

  flowdraft’ta: Kutunun kenarındaki noktadan sürükleyerek çiz; stilini sağdaki panelden değiştir.

• Önceden Tanımlı İşlem / Alt Program

  Başka yerde ayrıntılı anlatılan bir alt süreci ya da fonksiyonu tek kutuyla çağırır. İki yanında çift dikey çizgi olan bir dikdörtgendir.

  flowdraft’ta: ALT PROGRAM etiketli, Puzzle ikonlu bir “Adım” kartı; alt yazıya alt akışın adını yaz.

• Belge

  Belge, rapor ya da yazıcı çıktısı üreten veya okuyan adımı gösterir. Alt kenarı dalgalı bir dikdörtgendir.

  flowdraft’ta: BELGE etiketli, FileText ikonlu bir “Adım” kartı.

• Çoklu Belge

  Aynı anda birden fazla belgenin üretildiğini ya da işlendiğini anlatır; üst üste binmiş belge şekilleri gibi çizilir.

  flowdraft’ta: BELGELER etiketli, Layers ikonlu bir “Adım” kartı.

• Veritabanı / Depolama

  Verinin kalıcı olarak saklandığı ya da okunduğu yer: tablo, disk, kayıt sistemi. Silindir biçimindedir.

  flowdraft’ta: Paletteki hazır “Veritabanı” kartı (Database ikonlu).

• Elle Giriş

  Verinin bir kişi tarafından klavye, form ya da tuş takımıyla girildiğini gösterir. Üst kenarı eğik bir dörtgendir; Türkçe kaynaklarda çoğu zaman “klavyeden giriş” diye geçer.

  flowdraft’ta: ELLE GİRİŞ etiketli bir “Adım” kartı; User ya da PenLine ikonu.

• Elle İşlem

  Bir sistemin değil, bir insanın elle yaptığı adım: formu imzalamak, kutuyu paketlemek. Altı daralan bir yamuktur.

  flowdraft’ta: Paletteki “Kişi” kartı; birinin onay vermesi gereken adımlar için “İnsan onayı” kartı.

• Hazırlık (Döngü)

  İlk değer verme ya da sayaç kurma gibi hazırlık adımlarını gösterir; altıgendir. Türkçe ders kitaplarında döngü sembolü olarak da geçer: “i = 1, 10, 1” (başlangıç, bitiş, artış).

  flowdraft’ta: HAZIRLIK ya da DÖNGÜ etiketli bir “Adım” kartı; Settings ya da Repeat ikonu.

• Döngü Sınırı

  Bir döngünün başını ve sonunu işaretleyen şekil çifti: iki köşesi kesik dikdörtgenler (kapanış şekli ters çevrilir). Döngü koşulu bunlardan birine yazılır.

  flowdraft’ta: DÖNGÜ BAŞI ve DÖNGÜ SONU etiketli iki “Adım” kartı ya da doğrudan geriye dönen bir ok.

• Gecikme

  Akışın devam etmeden önce beklediğini gösterir: “24 saat bekle”, “Onay gelene kadar bekle”. Büyük D harfine benzer.

  flowdraft’ta: BEKLE etiketli bir “Adım” kartı; Hourglass (kum saati) ya da Timer ikonu.

• Ekran (Görüntüleme)

  Bilginin ekranda gösterildiği adımı belirtir; solu sivri, sağı yuvarlak bir şekildir. Bazı ders kaynaklarında “ekrana yazdır” için kullanılır.

  flowdraft’ta: EKRAN etiketli, Monitor ikonlu bir “Adım” kartı.

• Bağlayıcı

  Aynı sayfadaki uzak iki noktayı çizgileri kesiştirmeden birleştiren, içinde harf ya da rakam olan küçük bir dairedir.

  flowdraft’ta: Daire şekli yok, sınırsız tuvalde de nadiren gerekir. Gerekirse iki noktaya aynı harfi taşıyan birer “Çip” koy (ör. “A”).

• Sayfa Dışı Bağlayıcı

  Akışın başka bir sayfada devam ettiğini gösterir. Aşağıyı gösteren bir beşgendir; içine sayfa numarası ya da etiket yazılır.

  flowdraft’ta: Tek ve sınırsız tuvalde nadiren gerekir; akışı bölersen bir “Çip” öğesine diğer akışın adını yaz.

• Açıklama (Yorum)

  Bir adıma açıklama ekler, akışın parçası değildir. Açık köşeli parantez biçimindedir, adıma kesikli çizgiyle bağlanır.

  flowdraft’ta: “Not” öğesi; adıma noktalı ve oksuz bir bağlantıyla bağla.

• Birleştirme

  Birden fazla akışın ya da veri kümesinin tek akışta birleştiği noktayı gösterir. Ucu aşağıyı gösteren bir üçgendir.

  flowdraft’ta: Ayrı şekil yok; gelen okların hepsini aynı karta bağlaman yeterli.

Temel akış diyagramı sembolleri: en çok kullanılan 5 şekil

Bir algoritmanın ya da iş sürecinin akış şemasını çizerken çoğu zaman şu beş sembol yeter:

Belge, veritabanı ya da elle işlem gibi diğer şekilleri yalnızca okuyana gerçekten bilgi kattığında kullan. Fazla özel sembol basit bir akışı zor okunur hâle getirir; emin değilsen bir işlem dikdörtgeni ve kısa bir açıklama daha anlaşılırdır.

Hesap açmadan çizmeye başla →

Örnek: sembollerin bir arada kullanıldığı akış şeması (kütüphane iade)

Aşağıdaki akış şeması, kütüphaneye geri getirilen bir kitabın iade sürecini gösterir. Temel sembollerin yanında elle giriş, alt program, veritabanı, belge, açıklama ve sayfa dışı bağlayıcı da kullanılıyor; flowdraft'ta her biri etiketli bir karta, nota ya da çipe dönüşüyor.

Bu örneği flowdraft’ta aç ↗

1. Başla (başla/bitir): akış buradan başlar.
2. Üye numarasını gir (elle giriş): görevli numarayı klavyeyle yazar. Kâğıtta üst kenarı eğik bir dörtgen çizersin; flowdraft'ta bu, ELLE GİRİŞ etiketli bir kart.
3. Üyeyi doğrula (önceden tanımlı işlem): ayrıntısı başka bir akışta çizilen alt süreç; flowdraft'ta ALT PROGRAM etiketli bir kart. Yanındaki mavi not bir adım değil, açıklamadır.
4. Ödünç kaydını bul (veritabanı): kayıt sistemden okunur. Kâğıtta silindir çizersin; flowdraft'ta hazır Veritabanı kartı.
5. Süresi geçmiş mi? (karar): Evet ise ceza makbuzu yazdırılır (belge), Hayır ise akış doğrudan aşağı iner.
6. Kaydı kapat (veritabanı): iki dal aynı kartta birleşir; ayrı bir birleştirme şekline gerek kalmaz.
7. Ayırtılmış mı? (karar): kitabı ayırtan biri varsa akış ayırtma akışına geçer. Oradaki çip, kâğıtta beşgen çizilen sayfa dışı bağlayıcının yerini tutar. Ayırtan yoksa kitap rafa kaldırılır ve akış biter.

Yalnızca temel sembollerle çizilmiş algoritmalar için akış diyagramı örnekleri sayfasına bak; not ortalaması, tek-çift sayı ve faktöriyel gibi şemalar orada adım adım anlatılıyor.

Akış diyagramı sembollerini doğru kullanmanın kuralları

1. Tek başlangıç koy. Bitiş birden fazla olabilir ama her yol bir bitişe varmalı; boşta kalan ok olmamalı.
2. Her karara en az iki çıkış ver ve hepsini etiketle. Evet/Hayır, Doğru/Yanlış ya da “> 0” / “≤ 0” gibi cevaplar okun üstünde yazmalı.
3. Soruyu evet/hayır ile cevaplanacak biçimde yaz. “Not?” değil, “Not ≥ 50 mi?”.
4. Yönü sabit tut. Akış yukarıdan aşağıya ya da soldan sağa ilerlesin; yukarı ya da geri giden oklar yalnızca döngüler için olsun.
5. Her kutuya tek iş yaz. Kısa ve fiille biten ifadeler kullan: “Sayıyı oku”, “Toplamı hesapla”.
6. Aynı anlam için hep aynı şekli kullan. Bir yerde paralelkenarla gösterdiğin girişi başka yerde dikdörtgenle gösterme.
7. Okları kesiştirme. Kaçınılmazsa yerleşimi değiştir ya da bağlayıcı sembolü kullan.

Akış şeması çizerken sık yapılan hatalar

• Karardan tek ok çıkarmak ya da okları etiketsiz bırakmak. Okuyan, hangi dalın hangi cevaba ait olduğunu tahmin etmek zorunda kalır.
• Girdi ve çıktıyı işlem dikdörtgeniyle çizmek. Özellikle ödev ve sınavlarda girdi/çıktı için paralelkenar beklenir.
• Bitişi unutmak ya da bir dalı hiçbir yere bağlamadan bırakmak.
• Bir kutuya birden çok iş sığdırmak. “Sayıları oku, topla ve yazdır” üç ayrı adımdır.
• Döngüden önce sayacın ilk değerini vermemek. “i = 1” gibi bir adım eksik kalınca döngünün nereden başladığı belirsizleşir.
• Ok başlarını çizmemek. Akış soldan sağa ya da yukarıdan aşağıya gitmiyorsa ok başı şarttır.
• Gereğinden fazla özel sembol kullanmak. Basit bir akışta belge, gecikme ve elle işlem şekillerini karıştırmak okumayı zorlaştırır.

flowdraft'ta akış diyagramı sembolleri nasıl çizilir?

flowdraft, tarayıcıda çalışan ücretsiz bir akış diyagramı editörü; masaüstünde, telefonda ve tablette açılır. Hesap açmadan çizebilirsin, çizimin bu cihazda taslak olarak durur.

1. Editörü aç. Masaüstünde soldaki parça panelinden, telefonda alttaki Ekle düğmesinden Başla / Bitir, Adım ya da Karar öğesini tuvale sürükle veya tıkla.
2. Bir kartı seçip Başlık, Alt yazı, Etiket ve İkon alanlarını doldur. Girdi/çıktı adımı için etikete GİRDİ ya da ÇIKTI yazman yeterli.
3. Kutunun kenarındaki noktalardan sürükleyerek okları çiz. Bir oka tıklayınca çizgi türünü, rengini, yolunu (köşeli, eğri, düz) ve ok ucunu değiştirebilir, Etiket alanına Evet ya da Hayır yazabilirsin.
4. Buluta kaydetmek ve Dışa aktar menüsünden PNG görsel, SVG vektör ya da düzenlenebilir JSON indirmek için ücretsiz hesapla giriş yap.

Akışı tarif edip yapay zekâya çizdirmek istersen flowdraft'ı ChatGPT, Claude ya da Cursor'a bağlayabilirsin. Ayrıntılar yapay zekâ ile akış diyagramı rehberinde, kurulum adımları MCP sayfasında; editörü 30 saniyede görmek için tanıtım videosunu izle.

Akış şemanı şimdi çiz →